Таямніцы ў назвах краін

Уладзіслаў Лупакоў, настаўнік брэсцкай СШ № 10 

Паходжанне назваў краін уяўляе даволі цікавую тэму для гісторыі, геаграфіі і мовазнаўства. Часта прыходзіцца мець справу з некалькімі версіямі. Ды што хадзіць далёка за прыкладамі: колькі разнастайных меркаванняў існуе пра вытокі слова «Беларусь»!

Разгледзім факты аб паходжанні назваў некаторых сучасных дзяржаў. У шэрагу выпадкаў прыводзяцца толькі некаторыя з версій.

Алжыр – ад аднайменнай назвы сталіцы краіны. Франц. Alger
Аргенціна
Аўстралія
Афганістан – магчыма ад санскрыцкага upa-ghana-stan – краіна аб’яднаных плямёнаў.

Багамы
Балівія – у гонар Сімона Балівара (1783–1830), ваеннага дзеяча, які змагаўся за вызваленне калоніі ад іспанскага панавання.

Бангладэш
Барбадос
Бацвана – ад этноніму цвана, асноўнаму насельніцтву краіны.

Боснія і Герцагавіна. Раней краіна складалася з дзвюх частак. Большая – Боснія – на рацэ Босне. Меншая – ад слова «герцаг». Гэты тытул у 1442 г. імператар Фрыдрых IV прысвоіў вярхоўнаму ваяводзе краіны Стэфану Вікчычу.

Бразілія
Брытанія – ад племя брытаў.

Ватыкан – ад назвы пагорка mons Vaticanus
Венесуэла – магчыма ад іспанскага «маленькая Венецыя», бо тубыльцы будавалі свае дамы на палях.

В’етнам – з в’етнамскай мовы перакладаецца як «паўднёвая зямля».

Габон
Гаіці – на мове індзейцаў таіна «высокая гара».

Гватэмала – на мове ацтэкаў guanthemallon – месца, пакрытае лесам.

Гвінея – магчыма: на мове бербераў aguinaoni – чорны.

Германія
Грузія
Данія (Denmark)
Дамінікана
Емен – магчыма ад араб. yamin – па правы бок (адносна Мекі, свяшчэннага месца мусульман) або yumn – шчасце, дабраславенне.

Ізраіль – ад старажытнасяміцкага Jsr al El – прамы шлях да Бога.

Індыя – ад назвы ракі Інд (на мове хіндзі Sind).

Ірак – ад старажытнасяміцкага uruk – паміж рэкамі (Міжрэчча Тыгра і Еўфрату, Двухрэчча).

Іран – ад старажытнаіранскага «зямля арыеў». Arya- свабодны, высакародны.

Ірландыя
Ісландыя – зямля льдоў.

Іспанія
Італія – магчыма ад лац. vitulus – цяля. З-за багацця рагатай скаціны на паўвостраве ў старажытнасці.

Каба-Вердэ
Калумбія – у гонар Х. Калумба.

Камерун
Каморы
Карэя – у гонар дынастыі Каро. Саманазва Ханчук (дзяржава Хан) або Часон (Краіна ранішняга спакою).

Кіпр
Кітай – ад назвы паўночнага племені кідані.

Коста-Рыка
Куба – на мове індзейцаў таіна cuba nacan – сярэдзіннае месца.

Кувейт
Латвія – ад нямецкай зборнай назвы тамтэйшых плямёнаў Latvis.

Лесота – ад назвы плямёнаў сота.

Ліван
Ліберыя
Ліхтэнштэйн
Люксембург
Мальта – магчыма ад грэц. melitta – мёд.

Маўрыкій – у гонар галандскага правіцеля прынца Маўрыцыўса (Морыса) Аранскага.

Намібія – па назве пустыні Наміб на паўднёвым захадзе Афрыкі.

Нарвегія
Нідэрланды
Пакістан
Панама – на мове індзейцаў куэва «месца, дзе багата рыбы».

Партугалія
Расія – калька з грэц. Πξρ³ΰ – Русь. Такая назва Маскоўскай Русі распаўсюдзілася на рубяжы XV-XVI стст, а ў XVIII ст. стала афіцыйнай назвай дзяржавы. А вось пра паходжанне слова «Русь» існуюць наступныя версіі:

1. Ад варажскага племя русь.

2. У візантыйскіх крыніцах «русь» – назва паўночных германцаў (варагі, нарманы, вікінгі).

3. Фінскае ruosti азначала наёмных дружыннікаў, а варагі – не этнонім, а назва воінаў-наймітаў.

4. Ад назвы востава Руснэ ў дэльце Нёмана, дзе ў VIII ст. знаходзілася апорная база вікінгаў.

5. Ад назвы ракі Рось, прытоку Дняпра, у сённяшняй Кіеўскай вобл. Украіны.

6. Ад балтыйскага «русянці» – павольна цячы.

7. Па прычыне русых валасоў старажытных усходніх славян…

Румынія
Сальвадор
Сан-Марына – у гонар св. Марына, які, паводле падання, заснаваў гэты горад-дзяржаву ў 301 г. 

Саўдаўская Аравія. Аrab – магчыма: прыгожы. Саўдаўская – у гонар Мухамада ібн Сауда, заснавальніка дынастыі саўдытаў.

Сейшэлы – у гонар Жана Маро дэ Сешэла, міністра фінансаў Францыі пры Людовіку XV.

Сербія – магчыма ад лац. sorbus – рабіна. Саманазва Србия.

Сінгапур
Славакія, Славенія
Судан
С’ера-Лявонэ
Тaйланд
Танзанія – камбінацыя з назваў двух штатаў – Танганьіка і Занзібар.

Тога – на мове народа эве to – вада + gо – бераг.

Трынідад – у гонар трох горных вяршыняў і хрысціянскага Бога-Тройцы (іспан. Trinidad – Тройца).

Філіпіны – «Зямля караля Філіпа» (іспан., у XVI ст.).

Фінляндыя – магчыма ад старажытнагерманскага Fenn – падарожнікі. Саманазва Suomi
Францыя – Зямля франкаў. Франк
Цімор
Чарнагорыя – названа венацыянскімі заваёўнікамі Montenegra – чорная гара (з-за знешняга выгляду цёмных хваёвых лясоў на гары Lovcen). Саманазва – Црна Гора, што азначае тое ж самае.

Чылі – магчыма: на мове індзейцаў кечуа «мяжа свету», бо знаходзіцца на вузкай палосцы паміж Андамі і Ціхім акіянам.

Швейцарыя
Шры-Ланка
Эквадор
Эрытрэя – грэц. Erythrea Thalassa – Чырвонае мора.

Эфіопія
Японія
Паводле: Наша слова №18 (1065) 2 мая 2012 г.